Dərc olunub İyun - İyul 2023, Səh. 20-27

Bölmə: Geologiya və geofizika

UOT: 551.21.032

DOI: 10.37474/0365-8554/2023-06-07-20-27

11 avqust 2022-ci il tarixində Lökbatan palçıq vulkanının aktivləşməsinin təhlili

İ.S. Quliyev g.-m.e.d. - Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası

Q.C. Yetirmişli g.-m.e.d. - Respublika Seysmoloji Xidmət Mərkəzi

S.E. Каzımova g.-m.ü.f.d. - Respublika Seysmoloji Xidmət Mərkəzi

Məqalədə Lökbatan palçıq vulkanının püskürmələri və onun seysmiklik ilə əlaqəsi təhlil olunur. 2010, 2012, 2017 və 2022-ci illərdə baş vermiş püskürmələr, RSXM-nin rəqəmsal seysmik avadanlığının yüksək həssaslıq qabiliyyətinə görə püskürmələrin zamanı, fazaları, davamlığı, dərinlikləri və ayrılan seysmik enerji təyin edilmişdir. Yeni vulkanik stansiyalar şəbəkəsinin (12 s/st.) məlumatına görə, 11 avqust 2022-ci ildə püskürmədən bir neçə saat əvvəl başlayan vulkanik aktivlik aşkar edilib. Palçıq vulkanlarının fəaliyyəti ilə seysmik aktivlik arasında əlaqəni izah etmək üçün Kulikovun nəzəriyyəsi nəzərdən keçirilmiş və belə bir fikir irəli sürülmüşdür ki, tədqiq olunan bölgənin sıxılma və gərilmə ilə səciyyələnən geodinamik şəraiti həm püskürmələrə, həm də zəlzələlərə (püskürmədən əvvəl və sonra) səbəb ola bilər.

Ədəbiyyat siyahısı:

1. Aliyev Ad.A., Guliyev I.S., Dadashev F.G., Rakhmanov R.R. Atlas gryazevykh vulkanov mira. – Baku: Nafta-Press, 2015, 322 s.

2. Aliyev Ad.A., Guliyev I.S., Rakhmanov R.R. Katalog izverzheniy gryazevykh vulkanov Azerbaidzhana (1810–2007 gg.). Na russkom i angliyskom yazikakh. – Baku, 2009.

3. Aliyev Ad.A., Yetirmishli G.D. Novye dannye ob izverzheniyakh gryazevykh vulkanov v Azerbaidzhane // Geologiya i geofizika Yuga Rossii, 2021, t.11, No 2, s. 22-35.

4. Aliyev Ad.A. Katalog zafiksirovannykh izverzheniy gryazevykh vulkanov (1810–2001 gg.) (na russk. i angl. yazikakh) / Ad.A. Aliyev, I.S. Guliyev, I.S. Belov. – Baku: Nafta-Press, 2022, s. 94.

5. Baloglanov E.E., Abbasov O.R., Akhundov R.V. Anomal´nye izmeneniya nablyudaemykh gidrokhimicheskikh pokazateley sopochnykh vod vulkana v svyazi s seismicheskoy aktivnost´yu i izverzheniyami gryazevykh vulkanov. V sbornike “Problemy geologii i osvoyeniya nedr”, 2018, s. 541-542. 

6. Gasanov G.A., Keramova R.A., Agapov N.I. Svyaz´ seismichnosti, gryazevogo vulkanizma, poyavleniya geokhimicheskikh anomaliy v podzemnykh vodakh Kaspiyskogo regiona // Otechestvennaya geologiya, 2005, No 1, s. 13.

7. Guseynova A.B. Izotopnaya geokhimiya flyuidov gryazevykh vulkanov Shamakhy-Gobustanskogo i Niz-hnekurinskogo rayonov v svyazi s otsenkoy perspektiv neftegazonosnosti // diss. na soisk. uch. st. doktora filosofii po naukam o Zemle. – Baku: 2021, s. 56.

8. Kadirov F.A., Guliyev I.S., Feyzullayev A.A., Safarov R.T., Mammadov S.K., Babayev G.R., Rashidov T.M. Deformatsii zemnoy kory v Azerbaidzhane po GPS-dannym i ikh vliyaniya na seismichnost´ i gryazevoy vulkanizm // Fizika Zemli, 014, No 6, s. 99.

9. Panakhi B.M. Seismichnost´ oblastey razvitiya gryazevykh vulkanov (Azerbaidzhan i region Kaspiya), avtoref. diss. ... doktora geologo-mineralogicheskikh nauk / Ob´yedinenniy in-t fiziki Zemli. Moskva, 1998.

10. Popkov V.I., Solov´yov V.A., Solov´yova L.P. Gryazevoy vulkanizm, seismichnost´ i neftegazonosnost´ // Geologiya, geofizika i razrabotka neftyanykh i gazovykh mestorozhdeniy, 2010, No 6, s. 27-32.

11. Ustyugov G.V., Ershov V.V. Izverzheniya gryazevykh vulkanov Azerbaidzhana i ikh korrelyatsiya s sil´nymi zemlyatryaseniyami // Vestnik Voronezhskogo gosudarstvennogo universiteta. Seriya: Geologiya, 2019, No 4, s. 6-13.

12. Shnyukov E.F., Deyak M.A., Naumenko. Gryazevye vulkany kerchenskogo poluostrova kak potentsial´nye predvestniki zemlyatryaseniy. ISSN 1025–6814. Geologicheskiy zhurnal, 2018, No 2(363), s. 33-41. 

13. Yusubov N., Guliyev I. Gryazevoy vulkanizm i uglevodorodnye sistemy Yuzhno-Kaspiyskoy vpadiny. Baku, Elm, 168 s.

14. Yakubov A.A. Gryazevye vulkany Azerbaidzhana i ikh svyaz´ s neftyanymi mestorozhdeniyami // ANA SSR, Institut Geologii im. Gubkina, Baku, 1948, 211 s.

15. Mazzini, A., Akhmanov G., Manga M., Sciarra A., Huseynova A., Guliyev I. Explosive mud volcano eruptions and rafting of mud breccia blocks // Earth and Planetary Science Letters, v. 555, 1 February 2021, 116699.

16. Mazzini, A., Svensen, H., Planke, S., Guliyev, I., Akhmanov, G.G., Fallik, T., Banks, D., When mud volcanoes sleep: insight from seep geochemistry at the Dashgil mud volcano, Azerbaijan. Mar. Pet. Geol., 2009, 26 (9), pp. 1704-1715.

17.  Mellors R, Kilb D, Aliyev A, Gasanov A, Yetirmishli G. Correlations between earthquakes and large mud volcano eruptions // Journal of Geophysical Research: Solid Earth 112 (B4).